ΟΙΝΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Αμπέλι και Κρασί στην Πάρο

  24/07/2020

 της Νίκης Μηταρέα

 

ParosInside_I.jpg

Ως ένας από τους πιο δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς των Κυκλάδων, η Πάρος κρύβει τον εκτός παραλιών και τοπίων φυσικό πλούτο της. Διατηρεί, ωστόσο, ισχυρές νησίδες πρωτογενούς παραγωγής. Μπορεί ο τουρισμός να έχει επιβάλλει τους δικούς του νόμους και σε αυτό το νησί, αλλά αν θελήσεις μπορείς να παρατηρήσεις στοχαστικά περίπου 1.200 είδη φυτών! Τα αρώματα του θυμαριού μπλέκουν αρμονικά με της ρίγανης και ακόμη πιο διακριτικά με τα λευκά άνθη της κάππαρης, που κρέμονται νωχελικά στους βράχους. Ο καλύτερος, όμως, τρόπος να διαπιστώσεις τη σχέση της Πάρου με κάποια, τουλάχιστον, από τα προϊόντα της είναι να χαζέψεις τις ξερολιθιές της, που απλώνονται στην παριανή γη σαν ζωνάρια και χωρίζουν τους αμπελώνες από τα χωράφια με κριθάρι.

 

 

Η σχέση με το αμπέλι και το κρασί

Η καλλιέργεια της αμπέλου και η παραγωγή κρασιού στην Πάρο είναι παλαιά όσο και η καταγεγραμμένη ιστορία του όμορφου αυτού νησιού. Το κρασί συντρόφευε από παλιά τους κατοίκους της, που πάντα φρόντιζαν να καλλιεργούν το αμπελάκι τους. Ακόμα και αυτό το εκκλησάκι του Άη Γιώργη του Μεθυστή στην Παροικιά δηλώνει με τον τρόπο του την αγάπη των κατοίκων για το κρασί και την αμπελουργία (παραδοσιακά, οι Παριανοί άνοιγαν τότε τα κρασιά τους, με πανηγύρι διονυσιακών αναφορών). Ωστόσο, δεν είναι μόνο η συλλογική ανθρώπινη συμπεριφορά που χτίζει την παραδοσιακή σχέση της Πάρου με το κρασί. Είναι και τα αμπέλια από μόνα τους που κρατάνε τη γενετική μνήμη των προγόνων τους, η οποία φτάνει ως τα «αρχαία κλήματα». «Η Πάρος έχει μακρά ιστορία στη αμπελοκαλλιέργεια», επιβεβαιώνει ο  οινολόγος και οινοποιός Γιώργος Μωραΐτης. «Ο Θεόφραστος ήταν ο πρώτος που έκανε επιστήμη την τέχνη της αμπελουργίας. Ο Παριανός αμπελώνας θεωρείται από τους αρχαιότερους του ελλαδικού χώρου»,  λέει. Πράγματι, ο αμπελώνας της Πάρου έχει τις ρίζες του βαθιά χωμένες στο χρόνο, φτάνοντας ως την εποχή του Κυκλαδικού Πολιτισμού (3200 – 2000 π.Χ.). Έτσι, ακόμα και σήμερα, που η σύγχρονη τουριστική ανάπτυξη κάθε άλλο παρά ενθαρρύνει την αμπελοκαλλιέργεια, υπάρχουν νησίδες παραγωγής που αντιστέκονται. Κυρίως χάρη στην προσπάθεια ντόπιων παραγωγών, που επιθυμούν να διαφυλάξουν ζωντανή την πολύτιμη κληρονομιά του νησιού.

 

 ParosVarietals.jpgΑμπελώνας και ποικιλίες αμπέλου

Ανάμεσα σε άλλα, η τουριστική ανάπτυξη έχει περιορίσει τον παριανό αμπελώνα σε 5-6.000 στρέμματα, σε μικρές και διάσπαρτες εκτάσεις, που συναντώνται σε όλο το νησί. Η παραγωγή είναι περιορισμένη, όχι μόνο λόγω της αρκετά μικρής αυτής έκτασης, αλλά και λόγω των χαμηλών στρεμματικών αποδόσεων, στα πιο ψηλά, ιδίως, μέρη του αμπελώνα. Εκεί, όταν απαιτείται και εφόσον υπάρχει και κλίση, η διαμόρφωση γίνεται στις κλασικές πεζούλες. Μέρος των αμπελιών διατηρεί τα στοιχεία ενός παραδοσιακού αιγαιοπελαγίτικου αμπελώνα, αφού πολλά φυτά «σέρνονται» στο χώμα, σύμφωνα με το κυκλαδίτικο μοντέλο των απλωταριών (άνεμοι γαρ), κάτι αντίστοιχο με τα καλάθια της Σαντορίνης. «Για να αποφύγουν τα μελτέμια, αλλά και για να ρουφήξουν την υγρασία της γης που υποκαθιστά το νερό της βροχής», εξηγεί ο Γιώργος Μωραΐτης. Σε ένα δε ξηροθερμικό περιβάλλον όπως αυτό του νησιού, αυτό είναι σίγουρα πολύ σημαντικό. Πολλά αμπέλια είναι αυτόριζα, προφυλλοξηρικά και έχουν μεγάλη ηλικία. Υπάρχουν όμως και αρκετά κύπελα, αλλά και μεταγενέστερες γραμμικές φυτεύσεις (σε χαμηλά υψόμετρα). Η επικρατέστερη λευκή ποικιλία είναι η πρώιμη και υψηλόβαθμη μονεμβασιά. Άλλωστε, το εν λόγω νησί είναι ανάμεσα στις κιβωτούς που διέσωσαν την ποικιλία αυτή. Ακολουθεί η μαντηλαριά, μια ερυθρή ποικιλία από τις πιο πλούσιες της Ελλάδας σε χρώμα. Άλλες ποικιλίες αμπέλου που καλλιεργούνται στην Πάρο είναι οι λευκές αηδάνι, μαλαγουζιά και ασύρτικο, ενώ συναντάται και η ερυθρή μαυροτράγανο. Προσπάθειες γίνονται και για αναβίωση σπάνιων ποικιλιών της Πάρου, που κάνει π.χ. συστηματικά το Κτήμα Μωραΐτη, με ποικιλίες όπως η βάφτρα, το καραμπραΐμι, το μαλουκάτο, και το ποταμήσι.

 

Οι γεωγραφικές ενδείξεις

Η Πάρος έχει αναγνωρισθεί επίσημα από το 1981 ως ζώνη καλλιέργειας κρασιών ΠΟΠ (τότε ΟΠΑΠ αντί ΠΟΠ), αρχικά για ερυθρό οίνο ΠΟΠ, με τη συμμετοχή των ποικιλιών μαντηλαριά και μονεμβασιά (το μοναδικό ελληνικό κρασί ΠΟΠ που μπορεί να παράγεται με τη συμμετοχή λευκής ποικιλίας αμπέλου, που του προσδίδει αρκετή απαλότητα και πιο σύνθετο και φινετσάτο αρωματικό χαρακτήρα). Το 1996 πήρε έγκριση και για λευκό μονοποικιλιακό οίνο ΠΟΠ, από 100% μονεμβασιά, που δίνει επίσης κομψά και συνήθως ήπια και ευχάριστα κρασιά. Σύμφωνα με επιστημονικές προσεγγίσεις, η Πάρος ήταν το κυκλαδίτικο νησί που συνδέθηκε άρρηκτα με το πλέον διάσημο κρασί της Ενετοκρατίας, το Μαλβαζία οίνο. Έπαιξε, έτσι, καθοριστικό ρόλο για αυτό, μαζί με άλλους σημαντικούς σταθμούς της ένδοξης και μακρόχρονης ιστορίας του. Από το 2011, λοιπόν, το νησί δικαιούται να χρησιμοποιεί και τη γεωγραφική ένδειξη ΠΟΠ Malvasia Πάρος, για γλυκείς λιαστούς οίνους, που πρώτο φρόντισε να αξιοποιήσει το Κτήμα Μωραΐτη.